Hoe lang duurt het eigenlijk voordat veranderingen in het dieet de eicelkwaliteit beïnvloeden?
Als je probeert zwanger te worden, je voorbereidt op IVF of overweegt eicellen te laten invriezen, is de kans groot dat je al bent gaan nadenken over je voeding. En ergens in dat proces heb je je waarschijnlijk afgevraagd: maakt dit eigenlijk wel verschil? En zo ja, hoe lang duurt het dan?
Dit zijn goede vragen en ze verdienen een eerlijk antwoord, geen vaag "ieder lichaam is anders"-antwoord (hoewel dat ook waar is!).
Hier is wat het onderzoek ons vertelt over voeding, eicelkwaliteit en timing.
Eerst een korte uitleg over hoe eicellen zich ontwikkelen.
Eicellen ontstaan niet van de ene op de andere dag. Elke eicel doorloopt een lang rijpingsproces in de eierstok en onderzoek suggereert dat een primordiale follikel (het allereerste stadium) bijna een jaar nodig heeft om volledig te rijpen en te ovuleren.
De belangrijkste periode is echter de laatste drie tot vier maanden vóór de ovulatie. Dit is de tijd waarin de eicel snel groeit, voedingsstoffen opslaat en zich voorbereidt op een mogelijke bevruchting. Het is gedurende deze periode dat de follikelomgeving, inclusief de beschikbare voedingsstoffen, de meest directe invloed heeft op de eicelontwikkeling.
In de praktijk komt hier de vaak aangehaalde "90-dagenregel" vandaan. Als je wilt dat je voedingsaanpassingen een zinvolle kans hebben om de eicellen die binnenkort ovuleren te beïnvloeden, heb je een aanlooptijd van ongeveer drie maanden.
Wat kan voeding in die periode precies beïnvloeden?
Om duidelijk te zijn: voeding kan de leeftijdsgebonden afname van de eicelkwaliteit niet terugdraaien of genetische factoren overrulen. Dit zijn biologische realiteiten en iedereen die iets anders beweert, doet valse beloftes.
Wat voeding wél kan doen, is de omgeving waarin eicellen rijpen ondersteunen. Onderzoek wijst op een aantal specifieke mechanismen:
Oxidatieve stress: Eicellen zijn gevoelig voor schade door reactieve zuurstofsoorten – in feite cellulaire stress. Een dieet rijk aan antioxidanten (te vinden in groenten, fruit, noten en vette vis) kan helpen deze oxidatieve belasting in de eierstokken te verminderen. Onderzoek naar follikelvocht, het vocht dat zich direct rondom de ontwikkelende eicellen bevindt, heeft aangetoond dat hogere niveaus van oxidatieve stressmarkers correleren met een slechtere eicelkwaliteit en lagere bevruchtingspercentages.
Regulatie van insuline en bloedsuiker: Verhoogde insulinespiegels kunnen het ovariële milieu verstoren, met name bij vrouwen met PCOS, maar recent onderzoek suggereert dat dit mogelijk ook geldt voor vrouwen zonder PCOS. Een studie uit 2021 toonde aan dat insulineresistente vrouwen zonder PCOS een lager percentage rijpe eicellen en levensvatbare blastocysten hadden bij IVF in vergelijking met vrouwen met een normale insulinegevoeligheid.
Beschikbaarheid van voedingsstoffen: Van bepaalde micronutriënten zoals foliumzuur, vitamine D, omega-3-vetzuren en CoQ10 wordt aangenomen dat ze de eicelontwikkeling, DNA-replicatie en cellulaire energieproductie in rijpende eicellen ondersteunen. Tekorten aan deze voedingsstoffen komen vaak voor en het corrigeren ervan is een van de meest eenvoudige dingen die je zelf in de hand hebt.
Wil je een compleet beeld van voedingsstoffen, supplementen en wat echt de moeite waard is?
De gids ‘Fertiliteit & Voeding: Eicelkwaliteit' behandelt het bewijs over belangrijke voedingsstoffen, supplementen, de interpretatie van bloedonderzoek en hoe je kunt eten op een manier die de gezondheid van je eicellen daadwerkelijk ondersteunt, zonder overweldigd te raken.
Betekent dit dat veranderingen op het laatste moment zinloos zijn?
Niet helemaal. Maar het eerlijke antwoord is dat veranderingen in de laatste weken voor een eicelpunctie of IVF-cyclus waarschijnlijk weinig invloed hebben op de eicellen die zich al halverwege de ontwikkeling bevinden.
Dit is eigenlijk nuttige informatie, ook al is het niet wat mensen altijd willen horen. Het betekent dat het belangrijk is om je te richten op voeding voordat je midden in een cyclus zit. Idealiter in de drie maanden voorafgaand aan de behandeling. Het betekent ook dat als je al een tijdje gezond eet, je daarop kunt vertrouwen.
En voor degenen die nog een paar maanden verwijderd zijn van de start van de behandeling, of die op natuurlijke wijze proberen zwanger te worden: jullie bevinden je in de periode waarin consistente voedingsgewoonten echt een verschil kunnen maken voor de eicellen die zich nu ontwikkelen.
Hoe ziet "gezond eten voor een goede eicelkwaliteit" er in de praktijk uit?
Het onderzoek ondersteunt geen enkel vruchtbaarheidssuperfood of een zeer restrictief dieet. Wat het wél consistent ondersteunt, is een voedingspatroon dat:
Rijk is aan groenten, peulvruchten en volkorenproducten, die vezels, foliumzuur en antioxidanten leveren.
Bevat hoogwaardige eiwitten uit zowel dierlijke als plantaardige bronnen.
Opgebouwd is rond ontstekingsremmende vetten zoals olijfolie, vette vis, noten en zaden, in plaats van sterk bewerkte vetten.
Voldoende belangrijke micronutriënten bevat, waaronder foliumzuur, vitamine D en ijzer. Het is de moeite waard om dit via bloedonderzoek te laten controleren als je dat nog niet hebt gedaan.
Dit is geen radicale omwenteling. Voor de meeste mensen gaat het erom consistentie op te bouwen met een paar gewoontes, in plaats van helemaal opnieuw te beginnen.
Het is ook belangrijk om te benadrukken: eten onder grote stress of voeding tot een extra bron van angst maken tijdens een toch al moeilijke periode, is contraproductief. Het doel is om je lichaam te ondersteunen, niet om nog meer druk toe te voegen aan een proces dat al genoeg druk ondervindt.
Een woord over supplementen
Supplementen komen constant ter sprake in gesprekken over de kwaliteit van eieren en sommige supplementen hebben een redelijk goede wetenschappelijke onderbouwing. Co-enzym Q10 (CoQ10) is bijvoorbeeld onderzocht op zijn rol in de cellulaire energieproductie in eicellen, en foliumzuur is onmiskenbaar belangrijk voor DNA-replicatie. Een vitamine D-tekort is het waard om aan te pakken als uw waarden laag zijn.
Maar de markt voor supplementen is ook erg onoverzichtelijk. Producten die specifiek worden aangeprezen als supplementen voor "eicelkwaliteit" worden niet op dezelfde manier gereguleerd als medicijnen, en het bewijs voor veel ervan is beperkt of tegenstrijdig. Voordat u geld uitgeeft aan een lange lijst capsules, is het de moeite waard om te begrijpen welke daadwerkelijk klinisch onderbouwd zijn en welke vooral marketing zijn.
Waar te beginnen
Als u zich in de drie maanden vóór IVF, eicelpunctie bevindt of actief probeert zwanger te worden, is het nuttigste wat u kunt doen, consistent (niet perfect) blijven met de voedingsprincipes die door onderzoek worden ondersteund. Controleer uw vitamine D- en ijzerwaarden als u dat recentelijk niet hebt gedaan. Bespreek foliumzuursupplementen met uw arts als u deze nog niet gebruikt. En probeer het geheel in perspectief te plaatsen: eten is slechts een onderdeel van een complex geheel, en het is niet iets om met angst te benaderen.
Fertiliteit & voeding: eicelkwaliteit
Wil je een duidelijke, evidence-based uitleg over welke voedingsstoffen er precies toe doen, welke supplementen het overwegen waard zijn en hoe je dit alles kunt vertalen naar wat je dagelijks eet? Dan is de gids voor eicelkwaliteit precies wat je zoekt.
Een uitgebreide, eerlijke analyse van de wisselwerking tussen voeding, levensstijl en eicelgezondheid. Geschreven door een geregistreerd diëtist, gebaseerd op onderzoek en zonder loze beloftes. Direct te downloaden.
Een praktische gids ter ondersteuning van je eicelkwaliteit
Als je worstelt met vruchtbaarheidsproblemen, is de kans groot dat je al veel tijd hebt besteed aan het zoeken naar antwoorden. Voedingsmiddelen om toe te voegen, dingen om te vermijden, supplementen die mogelijk kunnen helpen. Elk artikel leidt tot drie nieuwe, en ergens onderweg begint het allemaal aan te voelen als een parttimebaan, een baan die gepaard gaat met veel stress en weinig duidelijkheid.
Dat is een volkomen begrijpelijke situatie. De wereld van vruchtbaarheidsvoeding is werkelijk overweldigend. Veel van wat er te vinden is, is ofwel te vaag om nuttig te zijn, te beperkend om vol te houden, of gebaseerd op beweringen die niet door bewijs worden ondersteund.
Deze gids is geschreven om je iets anders te bieden. Duidelijke, eerlijke, op onderzoek gebaseerde informatie over de wisselwerking tussen voeding en levensstijl en eicelkwaliteit, zodat je weloverwogen beslissingen kunt nemen zonder in een vicieuze cirkel terecht te komen.